ΑΙ ΔΥΟ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ

Την Θεσσαλονίκην ο Παύλος επεσκέφθη διά πρώτην φοράν περί το έτος 52 μ. Χ. κατά την δευτέραν αποστολικήν οδοιπορίαν του, όταν συνοδευόμενος από τον Σίλαν και τον Τιμόθεον είχεν αναχωρήσει από τους  Φιλίππους μετά τας κακοπαθείας και την εκεί φυλάκισιν. Κατά τας εκ των Πράξεων πληροφορίας (κεφ. ιζ' 1-10 ), ο θείος Απόστολος ελθών εις Θεσσαλονίκην απηυθύνθη πρώτον εις τους Ιουδαίους, προς τους οποίους επί τρία κατά συνέχειαν Σάββατα ωμίλησεν επί τη βάσει των προφητειών της Αγίας Γραφής καταγγέλλων εις αυτούς τον Κύριον. Ιδρύθη ούτω η Εκκλησία της Θεσσαλονίκης, η οποία περιέλαβεν ολίγους μεν Ιουδαίους, πλήθος όμως πολύ εκ των προσηλύτων και εκ των εθνικών και εκ των γυναικών της ανωτέρας πιθανώτατα τάξεως. Τούτο διήγειρε τον φανατισμόν των απιστησάντων Ιουδαίων, οίτινες υπεκίνησαν κατά του Παύλου διωγμόν, όστις εντός ολίγου επεξετάθη και κατά πάντων των εν Θεσσαλονίκη Χριστιανών. Αναγκασθείς ένεκα του διωγμού τούτου να φύγη ο θείος Απόστολος ου μόνον εκ Θεσσαλονίκης αλλά και εκ Βεροίας, όταν ήλθεν εις Αθήνας, απέστειλεν εκείθεν τον Τιμόθεον εις Θεσσαλονίκην, όπως ενισχύση τους διωκομένους εν αυτή Χριστιανούς. Αι ειδήσεις δε, τας οποίας μετέδωκεν ο Τιμόθεος περί των Θεσσαλονικέων εις τον Παύλον, ευρισκόμενον ήδη εν Κορίνθω, έδωαν εις αυτόν αφορμήν να γράψη περί τα τέλη του 52 μ. Χ. την πρώτην προς αυτούς επιστολήν και να εκφράση μεν την χαράν του διά την σταθερότητά των εν μέσω των διωγμών και των πειρασμών, να επιστήση δε την προσοχήν των εις μερικά ολέθρια υπολείμματα από τας προτέρας ειδωλολατρικάς των συνηθείας και κακίας, αλλά και να πληροφορήση αυτούς περί της κατά την δευτέραν παρουσίαν του Κυρίου αναστάσεως των νεκρών. Και την σευτέραν επιστολήν του προς τους Θεσσαλονικείς έγραψεν ο Απόστολος εκ Κορίνθου, ολίγας μήνας μετά την πρώτην, λαβών αφορμήν είτε εξ επιστολής, την οποίαν του έστειλαν ούτοι μετά την λήψιν της πρώτης επιστολής, είτε εκ πληροφοριών, τας οποίας εν τω μεταξύ έλαβεν ο Απόστολος περί της εν Θεσσαλονίκη καταστάσεως.

Εφύμνιον

Σύντομο τροπάριο δοξολογικού και ευχαριστιακού περιεχομένου, που ψάλλεται στο τέλος των ψαλμικών στίχων. Αρχικά το εφύμνιο το έψαλλαν όλοι οι πιστοί. Περισσότερο γνωστά εφύμνια είναι το << Ταις πρεσβείαις της Θεοτόκου...>> και το << Σώσον ημάς Υιέ Θεού...>> που ψάλλονται σε κάθε θεία Λειτουργία.

Αντίφωνα

Είναι ψαλμός, που απαγγέλλεται μελωδικά, που στο τέλος κάθε στίχου ψάλλεται το εφύμνιο που το συνοδεύει, π.χ. << Αλλαλάξατε τω Κυρίω πάσα η γη >>, είναι ο στίχος και το << Ταις πρεσβείαις της Θεοτόκου...>>, που ακολουθεί, είναι το εφύμνιο. Στα Αντίφωνα ο ένας απαγγέλλει τον ψαλμικό στίχο και ο άλλος ψάλλει το εφύμνιο. Ο τρόπος αυτός λέγεται αντιφωνικός και αυτός έδωσε το όνομά του στα Αντίφωνα. Τα Αντίφωνα ψάλλονται στη θεία Λειτουργία μετά τα Ειρηνικά. Εκτός από τα Αντίφωνα της θείας Λειτουργίας, που είναι τρία, ήτοι: <<Ταις πρεσβείαις της Θεοτόκου...>>, Σώσον ημάς Υιέ Θεού...>> και το Απολυτίκιο του τυχόντος ήχου ή της τυχούσης εορτής, έχουμε μία ομάδα από δεκαπέντε Αντίφωνα, που ανήκουν σε όλους τους ήχους και ψάλλονται στην ακολουθία των παθών στον Όρθρο της Μεγάλης Παρασκευής. Ο ορθόδοξη, χριστιανική λατρεία χαρακτηρίζεται από την αντιφωνία. Αντίφωνα είναι και τα τροπάρια των Αναβαθμών. Ένας σύγχρονος θεολόγος σημειώνει << τα Αντίφωνα ψάλλονται από τους δύο χορούς των ψαλτών αντιφωνικά. Αυτός ο τρόπος της ψαλμωδίας είναι πολύ αρχαίος στην εκκλησία, και δείχνει την πνευματική ομορφιά της ορθόδοξης λατρείας. Το κάθε Αντίφωνο αρχίζει με μιά ιερατική ευχή >>. Παλαιότερα το κάθε Αντίφωνο ήταν ολόκληρος ψαλμός, σήμερα, όμως, ψάλλονται μόνο τρεις ψαλμικοί στίχοι, και σε κάθε στίχο ακολουθεί ένα εφύμνιο. Τα τρία Αντίφωνα που ψάλλονται στην αρχή της θείας Λειτουργίας, είναι από τα πρώτα ψάλματα της Εκκλησίας μας.

Ακάθιστος ύμνος

Κατανυκτικός ύμνος, που ψάλλεται τμηματικά τις Παρασκευές της Μεγάλης Τεσσαρακοστής προς τιμή της Θεοτόκου. Την πέμπτη Παρασκευή ψάλλεται ολόκληρος ο ύμνος. Ονομάστηκε Ακάθιστος, γιατί οι βυζαντινοί τον έψαλλαν όρθιοι όλη τη νύκτα στο ναό της Θεοτόκου των Βλαχερνών, επειδή τους βοήθησε να αποκρούσουν επίθεση των Αράβων το 626 μ. Χ. Πολλοί συγγραφείς διεκδικούν την πατρότητα του ύμνου, μεταξύ των οποίων ο Σέργιος πατριάρχης Κων/λεως, ο Γεώργιος Μητροπολίτης Νικομηδείας, ο Γεώργιος Πισίδης, ο Ρωμανός ο Μελωδός κ. ά. Τη νύκτα αυτή δεν εγράφη ο ύμνος αυτός, όπως πιστεύεται, αλλά μόνο το Κοντάκιο << Τη Υπερμάχω...>>. Ο Ακάθιστος ύμνος αποτελείται από 24 οίκους με αλφαβητική σειρά και τον κανόνα του υμνογράφου Ιωσήφ << Ανοίξω το στόμα μου...>>

Συναξάριον

Από το συν + άγω = σύναξη, συναγωγή, συγκέντρωση. Το βιβλίο που διαβαζόταν σε συνάξεις, συγκεντρώσεις μοναχών, πιστών κ.λ.π.